अनिवार्य नेपाली कक्षा १२ - पाठ्यक्रम विवरण र संरचना (CDC Nepal)
नेपाल सरकार, शिक्षा, विज्ञान तथा प्रविधि मन्त्रालय, पाठ्यक्रम विकास केन्द्र (CDC) द्वारा निर्धारित कक्षा १२ को अनिवार्य नेपाली विषयको नयाँ पाठ्यक्रम (Current Syllabus) अनुसार तयार पारिएको विस्तृत विवरण निम्न अनुसार छ:
१. परिचय र उद्देश्य
कक्षा १२ को अनिवार्य नेपाली पाठ्यक्रमको मुख्य उद्देश्य विद्यार्थीहरूमा उच्चस्तरीय भाषिक दक्षता, साहित्यबोध, समालोचनात्मक चिन्तन तथा व्यावहारिक/कार्यालयी लेखन क्षमताको विकास गराउनु हो। यस पाठ्यक्रमले राष्ट्रियता, सामाजिक सांस्कृतिक चेतना, मानवतावाद तथा श्रमको सम्मानजस्ता मूल्य-मान्यतालाई प्रवर्द्धन गर्दछ।
२. पाठ्यभार र पूर्णाङ्क
- विषय: अनिवार्य नेपाली (Compulsory Nepali)
- कक्षा: १२ (Class 12)
- विषय कोड: Nep. 002
- वार्षिक पाठ्यभार (Credit Hours): ३ पाठ्यघण्टा (७५ कार्यघण्टा)
- कुल पूर्णाङ्क: १०० (सैद्धान्तिक: ७५ + आन्तरिक/प्रयोगात्मक: २५)
३. पाठ्यपुस्तकका १२ पाठहरू (Chapters Breakdown)
- पाठ १: आमाको सपना (कविता - गोपालप्रसाद रिमाल)
- पाठ २: विरहिणी दमयन्ती (पौराणिक कथा - मदनमणि दीक्षित)
- पाठ ३: घनघस्याको उकालो काट्ता (नियात्रा / यात्रा संस्मरण - डा. तारानाथ शर्मा)
- पाठ ४: व्यावसायिक पत्र (व्यावहारिक लेखन)
- पाठ ५: एक चिहान (सामाजिक उपन्यास अंश - हृदयचन्द्रसिंह प्रधान)
- पाठ ६: स्टिफन विलियम हकिङ (जीवनी प्रबन्ध)
- पाठ ७: हामीलाई बोलाउँछन् हिमचुली (कविता - राष्ट्रकवि माधवप्रसाद घिमिरे)
- पाठ ८: मातृत्व (सामाजिक कथा - भागीरथी श्रेष्ठ)
- पाठ ९: गोर्खे (कथा - बखतबहादुर थापा)
- पाठ १०: नेपाली पहिचान (वैचारिक निबन्ध)
- पाठ ११: सहकारी (प्रबन्ध / निबन्ध)
- पाठ १२: जीवन मार्ग (रिपोर्ताजमूलक आख्यान)
४. व्याकरण तथा भाषिक कार्य (Grammatical & Language Competencies)
- वर्ण विन्यास र अक्षर संरचना: अक्षर सङ्ख्या र संरचना पहिचान, शुद्ध वर्णविन्यास नियम।
- पदवर्ग पहिचान: नाम, सर्वनाम, विशेषण, क्रियापद, नामयोगी, संयोजक, विस्मयादिबोधक, निपात।
- शब्द स्रोत र शब्द निर्माण: तत्सम, तद्भव, आगन्तुक शब्द; उपसर्ग, प्रत्यय, समास र द्वित्व प्रक्रिया।
- कारक र विभक्ति: प्रथमादेखि सप्तमीसम्मका कारक र विभक्तिको प्रयोग।
- काल, पक्ष र भाव/अर्थ: भूत, वर्तमान, भविष्यत् कालका पक्षहरू; सम्भावनार्थ, आज्ञार्थ, इच्छार्थ, सङ्केतार्थ।
- वाक्य संश्लेषण तथा विश्लेषण: करण-अकरण, वाच्य परिवर्तन (कर्तृ, कर्म, भाव वाच्य), वाक्य सङ्गीति।
५. अभिव्यक्ति तथा व्यावहारिक लेखन (Writing & Expression Skills)
- बुँदाटिपोट र सारांश लेखन: गद्यांश पढी मुख्य ४ वटा बुँदा टिपोट र एक तृतीयांश सारांश लेखन।
- कार्यालयी/व्यावहारिक लेखन: आवेदन पत्र, व्यावसायिक पत्र, सम्पादकलाई पत्र, विज्ञापन, प्रतिवेदन (Report), माइन्युट (बैठक निर्णय), जैविक विवरण (CV)।
- निबन्ध लेखन: समसामयिक, वैचारिक, आत्मपरक तथा प्रबन्धात्मक विषयमा मौलिक निबन्ध लेखन।
- समीक्षात्मक उत्तर लेखन: पाठ्यपुस्तकका पाठहरूमा आधारित सप्रसङ्ग व्याख्या, चरित्र चित्रण, आस्वादन र समालोचनात्मक उत्तर।
६. मूल्याङ्कन प्रणाली (Evaluation Scheme)
- सैद्धान्तिक परीक्षा (Board Exam): ७५ अङ्क (समय: ३ घण्टा)
- आन्तरिक मूल्याङ्कन (Internal Assessment): २५ अङ्क (उपस्थिति, कक्षाकार्य, परियोजना कार्य, त्रैमासिक परीक्षा तथा सुनाइ/बोलाइ परीक्षा)
